Park Narodowy Bory Tucholskie został utworzony 1 lipca 1996 roku.  Z tej okazji, 23 września 2016 roku, odbyły się uroczystości jubileuszowe.

Pierwsze działania na rzecz ochrony przyrody na tym terenie podjęte zostały na początku XIX wieku, a wszystko zaczęło się od ochrony cisa. Ale nie tylko…w latach 50-tych licznie występowały tu głuszce. Sylwetka głuszca na logo Parku Narodowego Bory Tucholskie ma przypominać, że niekontrolowane działania człowieka mogą doprowadzić do wyginięcia gatunku. Ideą utworzenia Parku była ochrona borów sosnowych, torfowisk i jezior lobeliowych. Po raz pierwszy pomysł założenia parku narodowego pojawił się w 1993 roku w czasopiśmie „Echo Borów Tucholskich”. Powierzchnia parku to 4613,04 ha, wraz z otuliną zajmuje teren 12 980,52 ha. Otulina Parku Narodowego Bory Tucholskie to  obszar Zaborskiego Parku Krajobrazowego.

Bory Tucholskie są jednym z największych kompleksów leśnych na terenie Polski - ponad 3800 ha (83%). Ekosystemy wodne wyróżniające się na Pojezierzu Pomorskim zajmują powierzchnię 530,36 ha (11%).
W ich skład wchodzi 21 jezior typowych dla terenów nizinnych (harmoniczne, dystroficzne, lobeliowe,  mezotroficzne, eutroficzne), należących do siedlisk sieci NATURA 2000 oraz przepływająca przez nie niewielka rzeka Struga Siedmiu Jezior  wraz ze zlewnią.

Pozostałą część obszaru Borów Tucholskich stanowią ekosystemy nieleśne, m.in.: łąki i pastwiska, wrzosowiska, murawy piaskowe, torfowiska oraz  szuwary trzcinowe i turzycowe. Unikatowość tych siedlisk zwiększa bioróżnorodność obszaru. Z tego powodu celem priorytetowym Parku jest zachowanie w stanie jak najbardziej zbliżonym do naturalnego jezior, głównie lobeliowych, torfowisk i borów sosnowych.

Charakterystyczne warunki glebowo-klimatyczne Borów Tucholskich umożliwiły rozwój specyficznych gatunków grzybów i roślin. Na obszarze Parku odnotowano gatunki pospolite, zagrożone wyginięciem oraz chronione. Można tutaj spotkać grzyby na drzewach, na ziemi lub pod ziemią, np. zasłonak fioletowy. Szeroko występują także porosty. Wśród nich rzadki gatunek chrobotek alpejski i włostka spleciona. Znaleźć można także gatunki mchów pozostałe z poprzednich epok geologicznych - mszar nastroszony czy gatunki ściśle związane z martwym drewnem - nastroszek kędzierzawy. Poza tym szereg gatunków zagrożonych wyginięciem: bagniczkę pływającą czy torfowca brodawkowatego.

Równie bogata jest fauna Borów Tucholskich. Spośród kręgowców odnotowano obecność 194  gatunków (38 ssaków, 113 ptaków lęgowych i przelotnych, 5 gadów, 10 płazów, 28 ryb) oraz ok. 1300 gatunków bezkręgowców. Występują zarówno gatunki pospolite, jak i rzadkie. W przypadku ssaków pojawiają się sarny, dziki, jelenie oraz wilki.  Do gatunków ptaków spotykanych  w Borach Tucholskich, należą m.in. bielik, krogulec, łabędź krzykliwy, puszczyk, dudek, bocian czarny, gęgawa. Park stwarza im dogodne miejsca do odpoczynku i żerowania. Chętnie korzystają z nich żurawie – pojawiają się tutaj w jednych z większych skupisk w Polsce.

Dla turystów dostępnych jest 45,6 km szlaków pieszych i 25,5 km rowerowych. Ponadto w ramach edukacji ekologicznej utworzono cztery ścieżki dydaktyczne. Trzy z nich znajdują się na terenie Parku – niebieska ścieżka dydaktyczna „Piła Młyn”, czerwona „Łąki Józefowskie” oraz zielona Wokół jeziora lobeliowego „Wielkie Gacno”. Z myślą o osobach niepełnosprawnych powstała botaniczna ścieżka dydaktyczna przy siedzibie Parku w Charzykowach. Dzięki dofinansowaniu z Regionalnego Programu Operacyjnego dla Województwa Pomorskiego wokół Parku Narodowego powstała ok. 4 km ścieżka rowerowa „Kaszubska Marszruta”. Na trasie umieszczono tablice informacyjne, kładki oraz miejsca odpoczynku.

W 2013 roku Park uzyskał dofinansowanie ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej na realizację projektu pod nazwą: „Centrum Edukacji Przyrodniczej w Chocińskim Młynie ośrodkiem kształtowania właściwych postaw społeczeństwa wobec zachowania bogactwa różnorodności biologicznej”. Umożliwiło to powstanie centrum edukacji ekologicznej oraz muzeum promującego przyrodę i kulturę regionu. Centrum Edukacji Przyrodniczej Parku wyposażone zostało ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Gdańsku.